Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych (art.5 ust. 1 w związku z art. 3 pkt. 2), podstawą ustalania dochodu rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (obecnie jest to rok 2007). Dochód ten może być, zgodnie z art.5 ust.4, pomniejszony o dochód utracony lub, zgodnie z art. 5 ust. 4a, powinien zostać powiększony o dochód uzyskany.
Zarówno utrata dochodu jak i uzyskanie musi być odniesione do dochodu na podstawie, którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Utrata dochodu ma miejsce wyłącznie w przypadkach określonych w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast uzyskanie dochodu ma miejsce wyłącznie w przypadkach wymienionych w art. 3 pkt 24 ww. ustawy.
W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, zgodnie z § 17 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Zatem w przypadku utraty dochodu przez jednego z członków rodziny, należy obliczyć jego przeciętny miesięczny dochód utracony w 2007 r. i o ten dochód – jako utracony – pomniejszyć dochód rodziny osiągnięty w 2007 r.
Zgodnie z § 18 ust. 1 ww. rozporządzenia, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (w obecnym okresie zasiłkowym tj. 2008/2009 podstwę ustalania uprawnień stanowią dochody z roku 2007), do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.
Przykład 1.
Rodzina 4-osobowa osiągnęła w 2007 r. przeciętny miesięczny dochód w wysokości 2.300 zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na 1 osobę wyniósł 575 zł.
Na dochód rodziny osiągnięty w 2007 r. złożył się dochód matki w przeciętnej miesięcznej wysokości 1375 zł (wynagrodzenie miesięczne do grudnia – 1500 zł), która z dniem 1 grudnia 2007 r. przeszła na urlop wychowawczy – jest to utrata dochodu. Dochód rodziny po utracie wyniósł (2300 – 1375) 925 zł (231,25 na osobę).
Przykład 2.
Rodzina 4-osobowa osiągnęła w 2007 r. przeciętny miesięczny dochód w wysokości 4.800 zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na 1 osobę wyniósł 1.200 zł.
Na dochód rodziny osiągnięty w 2007 r. złożył się przeciętny miesięczny dochód ojca w wysokości 2.800 zł, który z dniem 31 stycznia 2008 r. utracił pracę. Od dnia 1 marca 2008 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych – do końca sierpnia 2008 r. W dniu składania wniosku o świadczenia rodzinne, tj. we wrześniu 2008 r., był bezrobotnym bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Obecnie dochód rodziny kształtuje się następująco: 4.800 zł - 2.800 zł = 2.000 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 500 zł.
Przykład 3.
Rodzina 4-osobowa osiągnęła w 2007 r. przeciętny miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na 1 osobę wyniósł 500 zł.
Na dochód rodziny w 2007 r. złożył się przeciętny miesięczny dochód ojca w wysokości 2.000 zł, który ojciec osiągnął pracując od 1 lipca 2007 r. (wcześniej był bez pracy); jego wynagrodzenie miesięczne wynosi 4.000 zł. Sytuacja dochodowa rodziny nie uległa zmianie w 2008 r., strona nie ma więc obowiązku dostarczania zaświadczenia o aktualnych dochodoach za rok 2008.
Przykład 4.
Rodzina 4-osobowa osiągnęła w 2007 r. przeciętny miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na 1 osobę wyniósł 500 zł.
We wrześniu 2008 r. matka zakończyła urlop wychowawczy i wróciła do pracy. Jej wynagrodzenie wynosi 2.000 zł miesięcznie.
Od 1 września 2008 r. dochód rodziny wynosi 4.000 zł, czyli w przeliczeniu na 1 osobę 1.000 zł.
Przykład 5.
Osoba od 2003 roku (przez cały 2007 r. również) pobiera renę inwalidzką z ZUS-u i składając wniosek w sierpniu 2008 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na kolejny okres zasiłkowy pobiera ją nadal. Ponadto, do maja 2007 r. pracowała na ¼ etatu, ale jedynie do końca listopada 2007 r. W takim przypadku dochód z tytułu trwającego do 1 maja 2007 r. do 30 listopada 2007 r. zatrudnienia jest dochodem utraconym. Prawo do świadczeń rodzinnych należy więc w tym przypadku ustalić jedynie w oparciu o dochód osoby osiągnięty w 2007 r. z tytułu renty (dochód z renty nie uległ zmianie, nie stosujemy więc do tej części dochodów przepisów o utracie i uzyskaniu dochodów).
Przykład 6.
Osoba pracowała na podstawie umowy o pracę do kwietnia 2007 r. Po utracie zatrudnienia do końca 2007 r. nie uzyskiwała dochodów z żadnego źródła. Dopiero od 12 czerwca 2008 r. podjęła zatrudnienie na umowę o pracę i zatrudnienie to trwa w momencie składania w sierpniu 2008 r. wniosku o zasiłek rodzinny. W tym przypadku dochód osoby z roku 2007 r. jest dochodem utraconym. Następnie miało miejsce uzyskanie dochodu w postaci podjętej od czerwca 2008 r. pracy. Tym samym, dochodem tej osoby, na podstawie którego należy ustalić prawo do świadczeń rodzinnych, jest wysokość wynagrodzenia uzyskanego za lipiec 2008 r. czyli dochód z pierwszego pełnego miesiąca po uzyskaniu dochodu.
