Społeczne prawa człowieka

1/ prawa pracownicze obejmują zakaz pracy przymusowej, zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu, prawo do godziwych warunków pracy, godziwego wynagrodzenia oraz  równego wynagrodzenia za pracę równej wartości, prawo do organizowania się, prawo do strajku,

2/ prawo do ochrony socjalnej oraz prawo do ochrony zdrowia oznaczają prawo do zabezpieczenia społecznego na wypadek choroby, starości, niezdolności do pracy, bezrobocia oraz prawo do pomocy społecznej,

3/ prawa rodziny obejmują prawo rodziny do ochrony prawnej, społecznej i gospodarczej, prawo do ochrony macierzyństwa, prawo dzieci do ochrony przed wszelkimi formami eksploatacji,

5/ prawo do edukacji to prawo do bezpłatnej nauki na szczeblu podstawowym, dostęp do szkolnictwa na wyższym poziomie, prawo do uzyskania wsparcia socjalnego celem ułatwienia dostępu do edukacji,

6/ prawa w dziedzinie kultury obejmują prawo udziału w życiu kulturalnym i korzystania z postępu naukowego, ochronę praw autorskich.

 

Tworzenie międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka, w tym praw społecznych, podjęto po zakończeniu I wojny światowej. Państwa-założyciele Ligi Narodów zapisały w jej Pakcie (artykuł XXIII), że członkowie „dołożą wszelkich starań, aby ustanowić i utrzymywać słuszne i ludzkie warunki pracy dla mężczyzn, kobiet i dzieci zarówno na własnych terytoriach, jak i we wszystkich krajach, dokąd sięgają ich stosunki handlowe i przemysłowe oraz utworzyć i utrzymywać potrzebne w tym celu organizacje międzynarodowe”. Celem realizacji tych zadań w 1919 roku powołana została Międzynarodowa Organizacja Pracy.

MOP działa na rzecz zwiększania szans kobiet i mężczyzn na uzyskanie godnej pracy, podejmowanej dobrowolnie i wykonywanej w warunkach równości, bezpieczeństwa i godności, promowania praw pracowników, wspierania możliwości podjęcia godziwego zatrudnienia, wzmacniania ochrony socjalnej oraz umacniania dialogu w sprawach związanych z pracą poprzez tworzenie międzynarodowych standardów (konwencje i  zalecenia) ochrony praw związanych z zatrudnieniem, warunkami życia i pracy oraz zabezpieczeniem społecznym.

 

Rozwój koncepcji społecznych praw człowieka nastąpił w latach II wojny światowej. Deklaracja Narodów  Zjednoczonych i Karta Atlantycka z 1942 roku zapowiedziały ustanowienie międzynarodowych gwarancji praw człowieka. Karta Organizacji Narodów Zjednoczonych z 1945 roku wśród zadań organizacji wymieniła popieranie praw człowieka i zachęcanie do poszanowania tych praw i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na różnice rasy, płci, języka lub wyznania.

W 1948 roku przyjęta została Powszechna Deklaracja Prawo Człowieka zawierającą katalog praw człowieka – obywatelskich, politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych. Deklaracja stała się punktem wyjścia do przygotowania umów międzynarodowych precyzujących zobowiązania państw jeżeli chodzi o gwarantowanie praw człowieka - w 1966 roku przyjęte zostały Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. W następnych latach państwa wypracowywały kolejne umowy międzynarodowe dotyczące praw szczególnych grup osób:

- 1979 – Konwencja w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet,

- 1989 – Konwencja o prawach dziecka,

- 1990 – Międzynarodowa konwencja o ochronie praw wszystkich pracowników migrujących i członków ich rodzin,

- 2006 – Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, wraz z protokołem fakultatywnym.

Poza ONZ-owskim – uniwersalnym – systemem ochrony społecznych praw człowieka, istnieją także systemy regionalne, ustanowione na mocy umów międzynarodowych:

- Europejskiej Karty Społecznej, 1961 i Zrewidowanej Europejskiej Karty Społecznej, 1996,

- Afrykańskiej Karty Praw Człowieka, 1981,

- Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka, 1969 i Protokołu dodatkowego do Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka w dziedzinie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, 1988,

- Konwencji Wspólnoty Państw Niepodległych o prawach człowieka i wolnościach podstawowych, 1995,

- Arabskiej Karty Praw Podstawowych, 2004.